Elektronska biblioteka

Mr Ljubica Ćorović
Ulice Beograda nazvane
po znamenitim ženama
koautorke: Bojana Veselinović
Biljana Klarić
Violeta Andjelković

Jedna kratka analiza naziva ulica, trgova i bulevara našeg grada svakako bi mogla da doprinese boljem sagledavanju položaja žene u kulturnoj istoriji Beograda.
Novosađanke su još 2000. godine napravile mapu Novi Sad iz ženskog ugla, koja pored osnovnih podataka predstavlja i kratke biografije poznatih žena koja su rođene, živele ili imale neke druge značajne veze sa Novim Sadom. Zainteresovalo me je, kako bi ta mapa mogla da izgleda u Beogradu?
Od 2.398 beogradskih ulica, svega je 127 nazvano po izuzetnim ženama, a deset puta više (1.252) po muškarcima. Po opštim pojmovima nazvano je 1.019 ulica: Borska, Avalska, 27. marta i slično.
Ubedljivo najviše ulica je nazvano po aktivistkinjama NOPa - 66, to odnosno pola od ukupnog broja beogradskih ulica nazvanih po znamenitim ženama. Karakteristično je da su ove hrabre mlade žene gotovo bez izuzetaka imale skoro identične biografije. To su bile učenice, radnice, koje su iz ideala činile hrabra dela i bile streljane pre dvadesete godine života. Njih šest bile su Beograđanke. Karakteristična je sudbina Zorice Božović koja je u svojoj 16 godini pokušala da zapali nemački kamion u Siminoj ulici i streljana je na Banjici 1941. godine. Slična je sudbina i Beže Albahari i sestara Milovanović iz Zemuna, Katice Opačić iz Batajnice. Izuzetak je Olga Alkalaj, advokatkinja, koja je stradala u zrelom dobu kao članica KPJ 1942. godine. Žene heroje iz ranijih epoha zastupaju Čučuk Stana, Maka Kujundžića i Milunka Savić.
Pesnikinje, književnice i filozofkinje inspirisale su nazive 10 beogradskih ulica, i uz dužno poštovanje prema podvižnicama koje su uspele da se probiju i do naziva naših ulica, samo je Ksenija Atanasijević, filozofkinja, rođena Beograđanka. Zato je valjda, ova umna žena zaslužila da njeno ime nosi jedna slepa ulica na Zvezdari.
Kako je zaista reč o malom broju imena, navešću ih: tu su Ana Ahmatova, Ana Frank, Anica Savić Rebac, Danica Marković, Isidora Sekulić (ali na Voždovcu umesto na njenom Senjaku ili Topčideru...), Katarina Bogdanović, Ljubica Ivošević Dimitrov, Milica Stojadinović Srpkinja i Milica Janković. Većina je, naravno, bez obzira na mesto rođenja, ostavila neizbrisiv trag u kulturnom životu Beograda.
Snažan je utisak da je mnogo znamenitih žena u svim oblastima stvaralaštva sasvim nezasluženo ostalo van ovog izbora.
Isti broj od 10 izuzetnih prvakinja našeg teatra krasi imena beogradskih ulica. To su Vela Nigrinov, Žanka Stokić, Ljubinka Bobić, Mara Taborska, Mila Dimić, Milka Grgurova, Neda Spasojević, Sara Bernar, Sofija Coca Đorđević... i mišljenja sam da bi se ove zvezde svoga doba blago rečeno naljutile kada bi znale da su njihovim imenima nazvane ulice u Malom Mokrom Lugu, na Bežanijskoj kosi i slično, kao i uostalom većina drugih ulica nazvanih po ženskim imenima u Beogradu. Izuzetak je skver Mire Trailović koji se i nalazi ispred BITEF teatra koj je ona pokrenula, čime čini jedinstven primer osmišljenog imenovanja beogradskog gradskog prostora. I opet je samo jedna glumica sa spiska, Sofija Cuca Đorđević, Beograđanka.
U imenovanju beogradskih ulica zastupljeno je šest slikarki - Beta Vukanović, Zora Petrović, Katarina Ivanović, Milena Pavlović Barili, Mina Vukomanović i Nadežda Petrović.
Samo dve lekarke, dr Draga Ljocić, prva lekarka u Srbiji, i dr Izabel Haton, Škotlandanka koja je dobrovoljno lečila Srbe i saveznike u ratovima od 1915. godine a u Beogradu otvorila bolnicu u Resavskoj ulici i Ortopedski logor pod Avalom... zastupljene su u nazivima beogradskih ulica zajedno sa Dušicom Spasić, medicinskom sestrom iz Resnika koaj je stradala kao jedina žrtva epidemije variole vere.
Beograđani nisu zaboravili ni svoje velike dobrotvorke, žene uglednih trgovaca i diplomata koje su svojim prilozima pomogle gradnju ili izgradile crkve i bolnice: Katarinu Jovanović, Persidu Milenković, Naku Spasić i Ledi Pedžet.
Pedagoge zastupaju Katarina Milovuk i Maga Magazinović, upravnica Više ženske škole i plesni pedagog i koreograf.
Po likovima iz narodnih pesama nazvane su četiri ulice: Kosovke devojke, Majke Jevrosime i Majke Jugovića. Pet ulica ima nazive po anonimnim ženama: Devojačka, Elvirina, Zorina, Marina, Ružina.
Jedanaest ulica je nazvano po ženama iz vladarskih porodica, uglavnom iz dinastije Nemanjića, ali i po Baba Višnji, majci kneza Miloša Obrenovića.
Jedna ulica nazvana je po Međunarodnom danu žena, 8. martu.
Tri ulice su nazvane po državnicama i revolucionarkama Indiri Gandi, Klari Cetkin i Rozi Luksemburg, a jedna po sportistkinji Snežani Hrepevnik - i to je sve.
Nijedan bulevar se ne zove po ženi, ma kako bila značajna a samo jedan trg, na Ceraku, imenovan je po Spaseniji Cani Babović, tekstilnoj radnici i aktivistkinji Komunističke partije Jugoslavije.